Russiýada “gysyş” - Putin ýurdy ýetmezçilik ykdysadyýetine alyp barýar

DÜNLD Russiýada “gysyş” - Putin ýurdy ýetmezçilik ykdysadyýetine alyp barýar Tomas Maýer - 11 sagat öň Korona krizisinde 1970-nji ýyllardan bäri belli bolan inflýasiýanyň ýokarlanmagy bilen gowşak ykdysadyýetiň toplumy eýýäm döredildi. Täze pul çykarmak bilen maliýeleşdirilýän umumy islege maliýe goldawy çäkli üpjünçilige laýyk geldi we sarp edijileriň bahalaryny ýokarlandyrdy. Ukraina söweşi Europeewropadaky “stagflasiýa” impulsyny ýene bir gezek güýçlendirdi. Deňeşdirmek bilen deňeşdirilende, Russiýanyň “gysyş baglanyşygy” diýlip atlandyrylýan has çylşyrymly ösüşi başdan geçirmegi ähtimal. 1973-nji ýylda omom Kippur söweşi we arap ýurtlary bilen baglanyşykly nebit embargosy nebitiň bahasynda partlama döretdi. Sarp edijileriň bahalarynyň ýokarlanmagy, bahalaryň ýokarlanmagyna sebäp bolan zähmet hakynyň ýokarlanmagyna sebäp boldy. Merkezi banklar pul üpjünçiliginiň ep-esli giňelmegine ýol bermedik bolsa, onýyllygyň dowamynda aýlyk-aýlyk bahasynyň ýokarlanmagy mümkin bolmazdy. Hatda häzirki wagtda sarp edijileriň bahasynyň ýokarlanmagyna getirýän haryt bahalarynda partlama başdan geçirilýär. ABŞ-da aýlyklar eýýäm ýokarlanýar we ýakyn wagtda Europeanewropanyň adaty aýlyklary bolar. 1970-nji ýyllarda bolşy ýaly, pul syýasaty ýöredijiler hem pul çalşygynyň ýüze çykmagyna üns bermeýärler. 2015-nji ýyldan bäri ýewro sebitindäki nominal jemi içerki önüm (JIÖ) 20 göterim ýokarlandy, Europeanewropanyň Merkezi Bankynyň (ECB) göz öňünde tutýan M3 pul üpjünçiligi 45 göterim ýokarlandy. Russiýada-da ykdysadyýet pul bilen doldy Tapawut saklanmasa ýa-da hakyky jemi içerki önüm şoňa görä ösmese, artykmaç pul inflýasiýany uzak wagtlap saklar. Recentöne ECB-iň başlygy Kristin Lagarde soňky metbugat ýygnagynda pul üpjünçiliginiň ösüşi barada hiç zat aýtmady we hiç kim muny soramady. Russiýada-da ykdysadyýet pul bilen doldy. Hakyky jemi içerki önüm 2015-nji ýyldan bäri zordan ösdi, nominal jemi içerki önüm ýokary inflýasiýa sebäpli 59 göterim ýokarlandy. Pul üpjünçiligi 135 göterime çenli ýokarlanansoň, puluň üýtgemegi ýewro sebitinden has ýokary. Döwlet gaty düşnüksiz bolsa-da, beýleki ýurtlara bildirilýän talaplaryň köpelmegi we hususy öý hojalygyna berilýän karzlar pul döretmäge itergi berdi. Munuň tersine, dolanyşykdaky nagt pullar we maýa goýum kompaniýasynyň bank goýumlary gaty köpeldi. Sanksiýalaryň netijesinde içerki önümçilik indi azalýar we import edilýän harytlaryň köpüsi indi hödürlenmeýär. Çuňňur azaldylan üpjünçilik, ýokary pul serişdeleri bilen ýokarlanan islegi kanagatlandyrýar. Netijede inflýasiýanyň ýokarlanmagy ähtimal. Inflýasiýa ykdysady taýdan gowşak bolup, hökümetiň puluna we ahyrky netijede döwletiň özüne bolan ynamy pese gaçyrýar. Bu syýasatçylary herekete çagyrýar. Bahalar arzanlady - biziň ýurdumyzda energiýa we garyp ýurtlarda çörek üçin. Munuň özi ätiýaçlyk gorunyň ýokdugy we has ýokary göterim derejesinden gaça durmak üçin merkezi bankyň çap edýän döwlete köp pul sarp edýär. Hümmetsizlenmäniň çybyk öwrülişigi dowam edýär. Reallyagdaý hakykatdanam erbetleşýän bolsa we Russiýada-da şeýle bolup bilse - döwlet ähli bahalary doňdurýar. Harytlary satyn almak üçin çykdajylar garaşylýan wagt görnüşinde bolýar. Prezident Putin Sowet imperiýasyny dikeltmegi arzuw edýär. Bu düýşden diňe Sowet ýetmezçiliginiň ykdysadyýetini dikeltmek üstünlik gazanar. Tomas Maýer, Flossbach fon Storch gözleg institutynyň esaslandyryjy müdiri.